Adviestrajecten

MEMORANDUM 2019-2024

In de aanloop naar de Vlaamse verkiezingen van 2019 wenst VARIO zijn prioriteiten voor de toekomst m.b.t. zijn werkdomein wetenschap, innovatie en ondernemen mee te geven aan de volgende Vlaamse Regering onder de vorm van een Memorandum.

Een sterke inhoud moet de basis vormen van dit eerste VARIO Memorandum. “Wat is belangrijk voor de beleidsdomeinen Wetenschap, Technologie, Innovatie, Industrie en Ondernemen voor de toekomst? Welke punten moeten op de agenda staan van de volgende Vlaamse Regering” zijn hierin de kernvragen. Hiertoe zal een brede raadpleging van het werkveld worden georganiseerd.

VARIO zal daarbij vertrekken van een evaluatie van het beleid van de voorbije 5 jaar, gekoppeld aan een analyse van de begroting en in het bijzonder de extra middelen voor economie en innovatie.

Om zoveel mogelijk impact te genereren, is het wenselijk dat het VARIO Memorandum tijdig wordt overgemaakt aan de politieke partijen. VARIO plant ook een event hierrond in het najaar.

MEERWAARDECREATIE DOOR SAMENWERKING

Anno 2018 is de innovatieparadox nog altijd actueel in Vlaanderen. Investeringen in onderzoek en ontwikkeling leiden weliswaar tot een excellente wetenschappelijke output en prestaties op lagere TRL-niveaus, maar vinden nog onvoldoende vertaling in economische en maatschappelijke meerwaarde.

Onderzoek toont aan dat het innovatievermogen van bedrijven positief wordt beïnvloed door overheidsgesubsidieerde samenwerkingsvormen tussen kennisinstellingen en bedrijven. Het Vlaams instrumentarium bevat dan ook een rijke mix hybride kanalen gericht op valorisatie en samenwerking.

De bekendste hybride structuren zijn de Strategisch Onderzoekscentra (SOC’s): imec, VIB, VITO en Flanders Make. Ze nemen een belangrijke positie in het Vlaamse O&O&I-landschap. Elke SOC is gericht op een specifieke technologie/thema/domein die Vlaanderen als strategisch beschouwt.

Recent zijn daar vijf speerpuntclusters (Catalisti, Flux50, VIL, SIM en Flanders’ Food) en een aantal ‘innovatieve bedrijfsnetwerken’ (IBN’s) bijgekomen. Ze zijn het gevolg van het nieuwe clusterbeleid dat de huidige Vlaamse regering heeft gelanceerd. Voor de speerpuntclusters geldt dat ze voor een voor Vlaanderen strategisch domein, in een samenwerkingsverband tussen ondernemingen, kennisinstellingen en overheid, een ambitieuze lange termijnstrategie en competitiviteitsprogramma ontwikkelen en uitvoeren. Van deze bedrijfsnetwerken, die kleiner zijn dan de speerpuntclusters, wordt verwacht dat ze via een intensieve samenwerking tussen de ondernemingen een concreet actieplan uitvoeren, met een aantoonbare economische meerwaarde voor de deelnemende bedrijven.

Pistes voor analyse zijn onder meer:

  • Welke rol nemen de verschillende actoren op binnen het Vlaamse O&O&I-proces? Hoe verloopt de samenwerking? Wat is hun toegevoegde waarde in het valorisatietraject van kennis?
  • Wat zijn de knelpunten die meer valorisatie in de weg staan? Op vlak van rolverdeling van actoren? Op vlak van financiering?...
  • Is het onderzoekslandschap zoals het er vandaag uitziet (met universiteiten, hogescholen, SOC’s, speerpuntclusters en IBN’s) en zich verder ontwikkelt, optimaal?

Bij de opmaak van aanbevelingen zal belang gehecht worden aan de stimulering van valorisatie via samenwerking, aan de eigenheid van de verschillende structuren, onderzoeksexcellentie en nieuwe vormen van interdisciplinariteit.

VAN STARTUP NAAR SCALE-UP

Om Vlaanderen naar de top te lanceren van innovatieve kennisregio’s is meer nodig dan onderzoek & ontwikkeling: de sprankel van ambitieus of groeigericht ondernemen. Ecosystemen met kennisinstellingen, bedrijven, dienstverleners (vb. boekhouders, juristen...), de overheid… zijn hierin essentieel.

Hoe creëren we gezonde en effectieve ‘entrepreneurial’ ecosystemen waarin ambitieus ondernemen nog beter wordt ondersteund door het beleid en in het werkveld? Het stimuleren van snelgroeiende ondernemingen in innovatieve sectoren is volgens het RIO-Landenverslag 2016 van België ook één van de twee belangrijkste uitdagingen voor België. De andere uitdaging die dit landenverslag naar voor schuift is het aanpakken van het verwachte tekort aan menselijk kapitaal voor onderzoek en innovatie. Voor deze uitdaging formuleerde VARIO vorig jaar een advies aan de Vlaamse Regering: advies nr. 1: ‘Internationaal Toptalent Aantrekken en Verankeren’ (november 2017). De focus van het huidige adviestraject ligt op startups (vb. Vanhaeren, 2017) die de ambitie hebben om door te groeien (scale-ups) tot volwassen, internationale ondernemingen.

Alhoewel er in onze regio steeds meer aandacht is voor startups, o.a. gemeten aan de stijging van het aantal actoren en initiatieven rond startups de jongste jaren, zouden we het volgens Vanhaeren (2017) nog steeds minder goed doen dan het VK, Nederland, Frankrijk, Duitsland, de Scandinavische landen, Israel... Om door te groeien tot volwaardige scale-ups ligt de uitdaging bovendien nog een pak hoger. Op dit moment zouden er nog te weinig initiatieven voor scale-ups in Vlaanderen zijn en zou er ook onvoldoende (gebundeld) scaling-up kapitaal beschikbaar zijn (Vanhaeren, 2017).

Het adviestraject van VARIO steunt op volgende analyses:

  • Internationale benchmark van scale-ups, ambitieus ondernemen en ‘entrepreneurial’ ecosystemen: hoe positioneert Vlaanderen zich ten opzichte van andere innovatieve kennisregio’s?
  • Systeemanalyse van factoren en actoren die aan de basis liggen van gezonde ‘entrepreneurial’ ecosystemen van scale-ups;
  • Analyse van binnenlandse en internationale trends (best practices).

ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE

Door de technologische vooruitgang in het voorbije decennium breken toepassingen van artificiële intelligentie (AI) nu echt door: de markt voor 2025 wordt geschat op 39 miljard $7, tegenover 660 miljoen $ in 2016. Vooral de tak van machine learning, met artificiële neurale netwerken met de capaciteit om te 'leren', ontwikkelt zich momenteel razendsnel.

Een van de meest gebruikte consumententoepassingen van AI is waarschijnlijk de Google-zoekrobot; onbewust gebruikt de Vlaming de technologie nu dus al dagelijks. Maar het volledige potentieel heeft zich nog niet ontplooid. AI is een technologie die in quasi alle domeinen van de menselijke activiteit een belangrijke rol kan spelen, en die zo tot een verregaande transformatie van onze economie en maatschappij zal leiden. Het Europees Economisch en Sociaal Comité geeft als belangrijke voorbeelden van maatschappelijke uitdagingen die met AI kunnen aangepakt worden o.a. veiliger transport, meer duurzame productie, betere geneeskunde, hogere competitiviteit ...

De VS en China liggen vandaag afgetekend aan kop wat betreft investeringen in AI. Steeds meer staten worden zich echter bewust van het potentieel. In de VAE heeft men vorig jaar bv. een AI-vakminister aangesteld. In Europa ziet het Finse ministerie van Economische Zaken artificiële intelligentie als de hoeksteen van de toekomstige economie. De Deense eerste minister zit een zgn. ‘Disruption Council ’ voor, die ervoor moet zorgen dat de arbeidsmarkt de technologische (r)evolutie kan absorberen.

VARIO zal bekijken hoe de Vlaamse Overheid op deze ontwikkelingen moet anticiperen. Een strategisch optreden is niet alleen vereist om ongewenste maatschappelijke effecten te vermijden. AI kan een belangrijke bijdrage leveren aan onze toekomstige welvaart, bijvoorbeeld door extra mogelijkheden om industriële sectoren te verankeren die momenteel lijden onder hoge loonkosten.

Voorbeelden van issues die VARIO inspireerden tot het opstarten van een AI-adviestraject:

  • Hoe kan AI maximaal bijdragen aan de maatschappelijke uitdagingen en opportuniteiten in ons onderwijs, gezondheidszorg, veiligheid, milieu, mobiliteit, hernieuwbare energie…?
  • Welk kader moet de Vlaamse Overheid creëren met het oog op een maximale bijdrage van AI aan de toekomstige Vlaamse competitiviteit, welvaart en welzijn, o.a. wat betreft regelgeving, subsidies en/of fiscale incentives…?
  • Hoe kan Vlaanderen zich succesvol positioneren in de mondiale strijd om AI-leiderschap, die veelal tussen grootmachten plaatsvindt? Welke zijn de belangrijkste hefbomen hiervoor?